Višbrögš viš grein Ara Gušjónssonar og Davķšs Žorlįkssonar

Tveir ungir sjįlfstęšismenn, Ari Gušjónsson og Davķš Žorlįksson, skrifušu heila grein ķ gęr žar sem žeir svörušu nokkrum mįlsgreinum śr nżlegum pistli eftir mig.

Ķ byrjun greinar sinnar segja žeir aš ķ pistli Brynjars Nķelssonar, sem ég svaraši, hafi hann bent į ,,rangfęrslur ķ ummęlum" ólöglęršra manna. Žetta er ekki rétt. Ķ grein sinni bendir Brynjar ekki į eina einustu rangfęrslu ķ mįli žeirra sem hann gagnrżnir. Hins vegar beitir hann lķtt mįlefnalegri meinhęšni og gerir mönnum upp undarlegar skošanir. Žaš er mešal annars žess vegna sem ég valdi grein minni titilinn ,,Lögmašur meš leišindi." Hins vegar į ég bįgt meš aš skilja titil greinarinnar eftir Ara og Davķš öšruvķsi en svo aš žeim finnist ég leišinlegur. Žaš tekur mig afar sįrt.

Ari og Davķš bżsnast yfir žvķ aš stęršfręšingur, en ekki lögfręšingur, skyldi fį aš tjį sig um ógildingu stjórnlagažingskosninganna ķ žętti Egils Helgasonar. Reynir Axelsson, umręddur stęršfręšingur, er mešal žeirra sem gert hafa hvaš ķtarlegustu athugasemdirnar viš śrskurš Hęstaréttar. Žvķ finnst mér ekki óešlilegt aš hann skyldi tekinn tali ķ žętti Egils. Ég get ómögulega fallist į aš śrskuršur Hęstaréttar sé eitthvert einkamįl lögfręšistéttarinnar. Žó hefši vissulega veriš ešlilegra ef lögfręšingur hefši einnig fengiš aš tjį sig ķ žęttinum.

Ari og Davķš saka mig og fleiri um aš ,,vilja kippa stošunum undan sjįvarśtveginum, atvinnugreininni sem braušfętt hefur žjóšina." Žetta eru haršar og furšulegar įsakanir. Lķklega stafa žęr af žvķ aš ég, og žorri žeirra sem nįšu kjöri til stjórnlagažings, viljum aš almenningur njóti aršsins af fiskistofnunum ķ mun meira męli en fįmenn stétt kvótaeigenda. Vart yrši žjóšareign aušlinda bundin ķ stjórnarskrį įn nįnari śtskżringar eša śtfęrslu.

Ég er ekki löglęršur og hef hvorki tķma né įhuga į aš rķfast efnislega um śrskurš Hęstaréttar. Ef Ari Gušjónsson og Davķš Žorlįksson hafa įhuga į žvķ gętu žeir til dęmis svaraš greinagerš Reynis Axelssonar eša mįlflutningi Eirķks Tómassonar. Mķn grein žjónaši hins vegar fyrst og fremst žeim tilgangi aš benda į žaš hve Brynjar Nķelsson lagšist lįgt ķ sķšustu tveimur Pressupistlunum sķnum.


Lögmašur meš leišindi

Brynjar Nķelsson, hęstaréttarlögmašur og formašur Lögmannafélags Ķslands, skrifar reglulega greinar į vefsvęšiš Pressan.is. Nżlega birtist eftir hann grein žar sem hann sló į létta strengi, talaši af yfirlętislegri kaldhęšni um ,,snillinga įrsins" og bżsnašist yfir žeirri gagnrżni sem svokölluš ,,lagahyggja" hefur sętt. Jafnframt hneykslašist hann į žvķ aš śrskuršur Hęstaréttar um stjórnlagažingskosningarnar vęri véfengdur, en gerši hins vegar enga tilraun til aš svara žeim mįlefnalegu athugasemdum sem viš śrskuršinn hafa veriš geršar.

Žaš gefur auga leiš aš margir veltu fyrir sér hvaš ķ ósköpunum Brynjari gengi til. Į bloggsķšum Egils Helgasonar, Jónasar Kristjįnssonar og Frišriks Žórs Gušmundssonar var réttilega bent į aš ķ greininni hefši hann ekkert lagt til mįlanna nema skęting og hótfyndni. Žetta viršist Brynjar hafa tekiš nęrri sér, žvķ sķšastlišinn mišvikudag birtist splunkunż grein eftir hann žar sem hann svarar žessum mönnum.

Brynjar segir žį lįta ķ vešri vaka aš hann sé andsnśinn gagnrżni į dómstóla. Annašhvort hefur Brynjar misskiliš athugasemdir Egils, Jónasar og Frišriks hrapallega, eša žį aš hann fer hreinlega viljandi meš rangt mįl. Ómögulegt er aš skilja texta žeirra į žann hįtt sem Brynjar gerir nema meirihįttar tślkunarkśnstum sé beitt.

Hins vegar er żmislegt ķ mįli Brynjars sem bendir til žess aš honum sé ķ nöp viš gagnrżni į dómstóla. Eša hvķ ętti hann annars aš svara gagnrżnisröddum į svona ómįlefnalegan og yfirlętislegan hįtt, ,,meš hótfyndni og skętingi"? Og hvers vegna kastar Brynjar žvķ til dęmis fram aš ekki sé hęgt aš ,,setja lögskżringar upp ķ žrķlišu" ķ staš žess aš svara mįlefnalega hinum greinargóšu athugasemdum Reynis Axelssonar stęršfręšings viš dóm Hęstaréttar? Žótt Brynjar segist sjįlfur oft hafa gagnrżnt nišurstöšur dómstóla, žį er honum greinilega ekki sama hvašan gagnrżnin kemur eša aš hvaša dómsmįlum hśn snżr.

Brynjar tönnlast į žvķ aš dómurum beri aš dęma eftir lögunum. Žaš vita nś flestir. Žó hlżtur lķka aš vera mikilvęgt aš dómarar hafi lögin rétt eftir žegar žeir vitna ķ žau, en sleppi ekki śr heilli klausu eins og er til aš mynda gert ķ śrskurši Hęstaréttar um stjórnlagažingskosningarnar.

Ég man ekki eftir aš hafa heyrt ,,snillinga įrsins" hvetja til žess aš dómarar hętti aš dęma eftir lögunum. Hins vegar hafa žeir og fleiri męlst til žess aš lagaumhverfiš sé betrumbętt svo réttarkerfiš sé betur ķ stakk bśiš aš taka į hvķtflibbaglępum. Žaš žykir ekki öllum tilhlżšilegt aš menn geti keyrt heilt žjóšfélag ķ žrot undir verndarvęng laganna.

Ķ fyrri grein sinni gerši Brynjar grķn aš žvķ aš įkvöršun Hęstaréttar um ógildingu stjórnlagažingskosninganna vęri sett ķ samhengi viš fjölskyldutengsl og pólitķskan bakgrunn dómaranna. Ķ žeirri seinni vķkur hann svo oršum aš réttarfari alręšisrķkja, žar sem ,,śrlausn įgreinings er gjarnan ķ boši Flokksins eša valdhafans." Žegar Brynjar gerir žvķ skóna aš ,,snillingar įrsins" vilji koma į slķku fyrirkomulagi getur mašur vart varist hlįtri. Og žegar hann fullyršir aš žeir boši ,,menningarbyltingu" og gefur ķ skyn aš žeir vilji knésetja sjįlfstęša dómstóla, žį nęr fįrįnleikinn hįmarki.

Ljóst er aš 22 af žeim 25 sem nįšu kjöri til stjórnlagažings vilja binda žjóšareign aušlinda ķ stjórnarskrįna, kvótaeigendum til sįrrar skapraunar. Brynjar sér ekkert athugavert viš žaš aš meirihluti žeirra sem dęmdu um lögmęti kosninganna hafi į żmsum tķmum męlt opinberlega gegn žjóšareign eša unniš aš mįlum sem tengjast kvótakerfinu. Brynjari viršist jafnframt žykja ofurešlilegt aš einn žeirra sé bróšir kvótadrottningar Ķslands. Og ętli honum finnist ekki bara gott og blessaš aš allir dómarar Hęstaréttar, aš ašeins einum undanskildum, séu skipašir af einum og sama flokknum? Flokki sem hefur svo sannarlega ekki fariš dult meš andśš sķna į stjórnlagažinginu? Brynjar er blindur. Hann lętur dęluna ganga um réttarfar alręšisrķkja, en sér ekki aš flokksręšistilburširnir eru beint fyrir framan nefiš į honum.

Ķ upphafi greinar sinnar segir Brynjar aš ,,dass af hroka" geti veriš žjóšmįlaumręšunni til góšs. Ég vil hins vegar ljśka minni grein į žvķ aš hvetja Brynjar til aš endurskoša hug sinn. Skętingur, hótfyndni og hroki er sķst žaš sem žjóšmįlaumręšan žarfnast.

 

 Greinin birtist į vķsi.is og bloggi Egils Helgasonar žann 11. febrśar 2011. 


Afstżrum menningarslysi

Ķ borgarstjórn sitja tveir flokkar: Samfylkingin og Besti flokkurinn. Sį fyrrnefndi kennir sig viš félagshyggju og jöfn lķfstękifęri. Hinn flokkurinn er mešal annars skipašur listafólki og nįši kjöri ķ krafti loforša um skapandi og skemmtilegt samfélag. 

Žaš skżtur žvķ skökku viš žegar borgaryfirvöld boša til gegndarlausrar nišurrifsstarfsemi ķ tónlistarskólum Reykjavķkur. Nišurskuršur žessa įrs nemur 140 milljónum króna auk žess sem borgin mun hętta aš greiša meš tónlistarnemum sem eru 16 įra og eldri. Engin starfsemi į vegum borgarinnar mętir jafn grimmilegum nišurskurši og tónlistarskólarnir. Augljóslega geta žeir ekki mętt nišurskuršinum į mišju skólaįri og žvķ leggst hann į af fullum žunga ķ byrjun nęsta skólaįrs. Nįmi fjölmargra tónlistarnema er žannig stefnt ķ hęttu og ef svo fer sem horfir gęti tónlistarkennsla į miš- og framhaldsstigi aš mestu leyti lagst af. Žar meš er rekstrargrundvellinum kippt undan sumum tónlistarskólanna, enda hefur Kjartan Óskarsson, skólastjóri Tónlistarskólans ķ Reykjavķk, lżst žvķ yfir aš ef ekki verši falliš frį įformunum verši skólanum, sem ķ 80 įr hefur veriš einn af hornsteinum ķslensks tónlistarlķfs, sjįlfhętt ķ haust. 

Almenn tónlistarkennsla er grundvöllur gróskumikils tónlistarlķfs. Fyrirhugašur nišurskuršur er žvķ ekki ašeins atlaga aš tónlistarskólum borgarinnar, heldur hreinlega strķšsyfirlżsing į hendur ķslensku tónlistarlķfi. 

Ęvintżralönd tónlistarinnar eru sameiginlegur arfur okkar allra. Ķ velferšaržjóšfélagi hljótum viš aš krefjast žess aš tónlistarnįm standi öllum til boša. Žvķ ber okkur aš spyrna viš fęti og berjast gegn nišurskuršinum meš kjafti og klóm. Ég skora į alla tónlistarunnendur aš sameinast ķ barįttunni fyrir samfélagi jafnra tękifęra og blómlegrar menningar.

 

Greinin birtist į vķsi.is žann 31. janśar 2011. 


Af atvinnusköpun og fjöldamoršum

Orš fį ekki lżst žeim žjįningum sem styrjaldir leiša yfir mannkyniš. Nś į tķmum er hernašarbröltiš knśiš įfram af rįšamönnum, alžjóšastofnunum, skęrulišasamtökum og ótal hagsmunaašilum. Jafnframt mį nefna einkarekin hernašarfyrirtęki sem selja žjónustu sķna nįnast hverjum sem er. Slķk fyrirtęki žrķfast beinlķnis į hernaši og auka žannig eftirspurnina eftir strķši.

Eitt žessara fyrirtękja nefnist ECA Program, en fyrr į įrinu sótti žaš um starfsleyfi į Keflavķkurflugvelli ķ žvķ skyni aš flytja žangaš orrustužotur, višhalda žeim og leigja śt til heręfinga. Fyrirtękiš er umdeilt og eignarhald žess óljóst, enda var žvķ neitaš um starfsleyfi ķ Kanada. Žrįtt fyrir žaš hyggjast Įrni Sigfśsson og fleiri Sušurnesjamenn taka fyrirtękinu opnum örmum.

Viš Ķslendingar heyrum išulega fréttir af strķšshörmungum śti ķ heimi, en ķ hugum okkar flestra eru žęr fjarlęgar og óraunverulegar. Vandamįl į borš viš atvinnuleysi standa okkur miklu nęr. Žótt įętlaš sé aš umrętt fyrirtęki sjįi 150 Sušurnesjamönnum fyrir vinnu mį ekki gleyma žeim milljónum jaršarbśa sem eiga um sįrt aš binda eftir įrįsir herja sem nżta sér žjónustu af žvķ tagi sem ECA Program vill flytja til Keflavķkur. Žvķ ęttum viš aš velta fyrir okkur eftirtöldum spurningum: Viljum viš leggja blessun okkar yfir starfsemi sem hefur fjöldamorš aš féžśfu? Erum viš tilbśin aš lįta sišgęšiš lönd og leiš fyrir atvinnusköpun? Leyfir samviskan okkur aš gręša į starfsemi sem žrķfst į žvķ aš fólk śti ķ heimi murki lķfiš hvert śr öšru? Og vilja Sušurnesjamenn virkilega selja sįl sķna fyrir atvinnu?

Greinin birtist ķ Fréttablašinu žann 24. september 2010.  


Nżfrjįlshyggja?

Nżveriš var gefin śt bók į vegum Hįskóla Ķslands sem ber heitiš Eilķfšarvélin - uppgjör viš nżfrjįlshyggjuna. Ķ kjölfariš hafa sprottiš upp umręšur um merkingu oršsins nżfrjįlshyggja. Hęgrimenn hafa fussaš og sveiaš yfir žvķ aš nokkur taki sér oršiš ķ munn og sumir jafnvel lįtiš ķ vešri vaka aš hugtakiš sé eins konar skammaryrši, fundiš upp til aš ata mįlsvara frelsisins skķt. Ķ nżśtkominni greinagerš Sambands ungra sjįlfstęšismanna er aš finna žessi orš: ,,Vart žarf aš taka fram aš allt tal um nżfrjįlshyggju er marklaust enda ekkert til sem heitir nżfrjįlshyggja." Fullyršingar žessar hljóta aš koma żmsum spįnskt fyrir sjónir žar sem nżfrjįlshyggjuhugtakiš er bżsna śtbreitt. Skrifašar hafa veriš ótal bękur um nżfrjįlshyggju eša neoliberalism į żmsum tungumįlum, stjórnmįlamenn tönnlast į oršinu auk žess sem hagfręšingum į borš viš nóbelsveršlaunahafana Joseph Stiglitz og Paul Krugman er tķšrętt um stefnuna. Hér į eftir veršur śtskżrt hvers vegna žörf er į hugtakinu. 

Adam Smith, John Stuart Mill og John Locke eru mešal žeirra sem lögšu grunninn aš hinni klassķsku frjįlshyggju. Žeir voru mótfallnir hvers kyns kśgun og yfirgangi, hömpušu markašsbśskap og bošušu frelsi einstaklingins til orša og athafna svo fremi sem gjöršir hans sköšušu ekki ašra. Hafa ber ķ huga aš klassķsku frjįlshyggjumennirnir lifšu flestir į tķmum öflugs konungsvalds og žvķ skyldi engan undra aš žeir hafi veriš bżsna tortryggnir gagnvart rķkisvaldinu. Hins vegar gerši žorri žeirra sér grein fyrir žvķ aš markašskerfiš er ekki fullkomiš; stundum žarf rķkiš aš grķpa inn ķ til aš tryggja aš markašurinn sé skilvirkur og samfélagsheildinni til hagsbóta. Til dęmis taldi Adam Smith tollvernd ķ mörgum tilvikum naušsynlega. Hann vildi aš bönkum vęri sżnt ašhald og aš rķkiš sęi til aš mynda um vegalagningu, brśargerš og menntun žegnanna. John Stuart Mill sat lengi į žingi og baršist fyrir žvķ aš sett yršu lög sem bęttu ašstęšur verkafólks og tryggšu aš aušlindir į Englandi vęru sameign žjóšarinnar. Klassķsku frjįlshyggjumennirnir voru uppi fyrir tķš velferšaržjóšfélagsins og žvķ er erfitt aš segja til um hver afstaša žeirra til velferšarkerfis hefši veriš. En ofangreind dęmi vekja óhjįkvęmilega žį spurningu hvort žeir eigi kannski meira sameiginlegt meš félagshyggjumönnum nśtķmans heldur en žeim sem heimta hömlulaust markašskerfi. 

Ef John Stuart Mill og Adam Smith heyršu mįlflutning žeirra sem nś į dögum kenna sig hvaš mest viš frjįlshyggju myndu žeir eflaust snśa sér viš ķ gröfinni. Sį mįlflutningur er oft gjörsamlega śr takti viš hugmyndafręši žeirra sem lögšu grunninn aš frjįlshyggjunni. Fylgismenn hinnar nżju frjįlshyggju, til dęmis Milton Friedman, Ronald Reagan, Margaret Thatcher og Hannes Hólmsteinn Gissurarson, ganga talsvert lengra en fyrirrennarar žeirra, leggja ofurįherslu į markašsfrelsi, afskiptaleysi og séreignarstefnu og vilja fęra lögmįl markašarins inn į sem flest sviš mannlķfsins. Allra róttękustu frjįlshyggjumennirnir kalla jafnvel skattlagningu ,,žjófnaš", rķkisafskipti ,,eitur", rķkisstarfsmenn ,,möppudżr" og hafna regluverki og eftirlitskerfi meš markašnum. Milton Friedman, einn virtasti kenningasmišur hinnar nżju frjįlshyggju, taldi aš samfélagsleg įbyrgš fyrirtękja lęgi ašeins ķ skyldu žeirra til aš hįmarka gróša sinn. Friedman taldi ójöfnuš ešlilegan og sumpart hagkvęman og baršist fyrir einkavęšingu velferšarstofnana. Kenningar Friedmans fengu byr undir bįša vęngi į sķšustu įratugum 20. aldar og voru vķša stigin skref ķ įtt aš hugmyndafręši hans. Afleišingin var oftar en ekki aukin misskipting og svęsnara aršrįn auk žess sem velferšarkerfiš var sums stašar brytjaš nišur. Žótt ,,frjįlshyggjumennirnir" fęru hįfleygum oršum um frelsi og lżšręši varš raunin stundum allt önnur žegar hugmyndunum var hrint ķ framkvęmd, enda héldust žęr oft ķ hendur viš hernašarbrölt, leynimakk og spillingu. 

Eftir aš ķslenska bankakerfiš hrundi hafa margir hęgrimenn vķsaš žvķ alfariš į bug aš hér hafi rķkt nokkurs konar frjįlshyggja. Benda žeir jafnan į aš hér voru mikil rķkisśtgjöld og tiltölulega hįir skattar auk žess sem innlįnatryggingar og lįgmarkslaun voru tryggš ķ lögum. Žó fer vart į milli mįla aš hér į landi gętti töluveršra įhrifa nśtķmafrjįlshyggju. Mešan Sjįlfstęšisflokkurinn sat viš völd voru, svo nokkur dęmi séu tekin, fjölmargar rķkisstofnanir og aušlindir einkavęddar, eigna- og hįtekjuskattar lagšir af, erfšaskattar, fjįrmagnstekjuskattar og skattar į fyrirtęki lękkašir verulega, Žjóšhagsstofnun lokaš, ótal višskiptahindrunum rutt śr vegi og fjįrmįlastofnunum gefiš hóflaust frelsi. Eins og Jón Steinsson hagfręšingur benti nżlega į var ķslenska skattkerfiš langt til hęgri viš hiš bandarķska. Žaš var hęgrisinnašast af skattkerfum allra efnašra OECD-rķkja! Żmsir forvķgismenn žessarar samfélagsžróunar voru yfirlżstir frjįlshyggjumenn og ašdįendur Thatchers og Reagans. Žar aš auki žyrptust hingaš į góšęrisįrunum erlendir frjįlshyggjupostular til aš lofsyngja ķslensku ,,frjįlshyggjutilraunina", eins og Hannes Hólmsteinn kallaši hana. Aušvitaš rķkti aldrei tandurhreinn og takmarkalaus kapķtalismi hér į landi frekar en nokkurs stašar annars stašar, en žaš liggur ķ augum uppi aš stigin voru stór skref ķ įtt aš hugmyndum Friedmans og annarra ,,frjįlshyggjumanna". Žegar stašreyndirnar eru settar ķ samhengi skżtur žvķ mįlflutningur hęgrimanna skökku viš; hann minnir um margt į žaš žegar kommśnistar reyna aš sverja af sér Sovétrķkin meš žvķ aš segja aš žar hafi sko aldrei rķkt neitt algjört sameignarfyrirkomulag. 

Žótt żmislegt greini aš hugmyndafręši Friedmans og ķslenska efnahagsundriš blasa viš ótal sameiginleg einkenni. Ķ hvoru tveggja er lögš ofurįhersla į markašsvęšingu, gróšahyggju og afskiptaleysi, og frammi fyrir žessu mega jöfnušur, umhverfisvernd og nįungakęrleikur sķn lķtils. Nśtķmafrjįlshyggja kristallast ķ barįttu sjįlfstęšismanna fyrir žvķ aš ķslensku vatni sé komiš ķ hendur einkaašila. Hugsunarhįtturinn birtist okkur svart į hvķtu žegar hiš svokallaša Frjįlshyggjufélag gerir athugasemd meš yfirskriftinni ,,Ekkert vęl" viš frétt į mbl.is žar sem tilkynnt er um uppsögn 60 manna. Mįlflutningur sem žessi stangast į viš hugmyndir mannvinanna Adams Smiths og Johns Stuart Mills sem helgušu lķf sitt barįttunni fyrir betra og mannśšlegra samfélagi. 

Žaš er ęrin įstęša fyrir žvķ aš oršiš nżfrjįlshyggja hefur öšlast sess ķ ķslenskri stjórnmįlaumręšu. Ķslensk tunga žarfnast einfaldlega oršs sem ašgreinir hina klassķsku frjįlshyggju frį žeim frjįlshyggjuhugmyndum sem tröllrišiš hafa fręša- og stjórnmįlaheiminum sķšustu įratugi. Annaš vęri hreinlega vanviršing viš upphafsmenn frjįlshyggjunnar.
  

Grein birtist į vķsi.is žann 6. jślķ 2010.

Bréf til hęgrimanna

Kęru hęgrimenn. 

Hugsjónir ykkar hafa įtt stóran žįtt ķ lķfskjarabótum og framförum sķšari alda. Žvķ er brżnt aš į Alžingi Ķslendinga sitji traustir og marktękir mįlsvarar einstaklingsframtaks og markašsfrelsis.
 
Sjįlfstęšisflokkurinn er eini stjórnmįlaflokkurinn į Ķslandi sem kennir sig viš hęgristefnu. Žingmenn flokksins eru sextįn talsins. Žeirra į mešal eru Įsbjörn Óttarsson, sem jįtaši aš hafa greitt sér tugi milljóna ķ aršgreišslur meš ólöglegum hętti, Įrni Johnsen, dęmdur žjófur og Siguršur Kįri Kristjįnsson sem žįši 4,6 milljónir ķ prófkjörsstyrki en neitar aš upplżsa hverjir styrkveitendurnir voru. Einnig situr Gušlaugur Žór Žóršarson enn į žingi, en hann žįši tęplega 25 milljónir ķ styrki fyrir prófskjörsbarįttu sķna įriš 2006, aš mestu leyti frį śtrįsarvķkingum. Sama įr hafši hann milligöngu um 30 milljón króna styrk frį FL Group og 25 milljón króna styrk frį Landsbankanum til Sjįlfstęšisflokksins. Styrkirnir eru sérstaklega vafasamir ķ ljósi žess aš styrkveitendur höfšu beinna hagsmuna aš gęta ķ żmsum deilumįlum žessara įra. Žegar žannig er ķ pottinn bśiš leitar oršiš mśtur óhjįkvęmilega į hugann. Formašur Sjįlfstęšisflokksins, Bjarni Benediktsson, tók žįtt ķ milljaršabraski įsamt Wernersbręšrum skömmu fyrir hrun žegar hann var stjórnarformašur N1, eins stęrsta olķufyrirtękis į Ķslandi. Fleiri framįmenn flokksins tengjast żmsum vafasömum višskiptaęvintżrum fortķšarinnar, en erfitt er aš ķmynda sér aš fólk ķ slķkri stöšu geti meš trśveršugum hętti tryggt heilbrigša samkeppni ķ anda hęgristefnu. 

Sjįlfstęšismenn hafa haft undirtökin į Ķslandi sķšustu įratugi. Eftirfarandi dęmi eru lżsandi fyrir starfshętti flokksins. Ķ valdatķš hans stóšu stjórnvöld tryggilega vörš um kvótakerfiš meš tilheyrandi braski, vešsetningu aflaheimilda og skuldsetningu ķ sjįvarśtvegi. Žį skal nefna žau forkastanlegu vinnubrögš sem višhöfš voru viš einkavęšingu bankanna, en eins og Rannsóknarskżrsla Alžingis varpar ljósi į voru lögmįl markašarins žar aš engu höfš. Aš sögn Steingrķms Ara Arasonar sem sat ķ Einkavęšingarnefnd var hér um pólitķska įkvöršun aš ręša; Landsbankinn var ekki einu sinni seldur hęstbjóšanda heldur hreinlega afhentur flokksgęšingum. Mešan Sjįlfstęšisflokkurinn sat viš völd var Ķsland gert aš stušningsašila ólöglegs innrįsarstrķšs ķ Ķrak sem kostaš hefur hundruš žśsunda óbreyttra borgara lķfiš. Loks ber aš geta REI-mįlsins žegar reynt var aš koma orkufyrirtękjum ķ hendur śtrįsarvķkinga į undirverši. Stuttu sķšar afhjśpušu sjįlfstęšismenn valdagręšgi sķna meš meirihlutasamstarfinu viš Ólaf F. Magnśsson. Ofangreind vinnubrögš hljóta aš misbjóša öllu heišviršu fólki.
 
Nś er landsfundur Sjįlfstęšisflokksins į nęsta leiti. Undirritašir hvetja sjįlfstęšismenn til aš horfast ķ augu viš afglöp lišinnar tķšar, uppręta spillinguna og gera róttękar breytingar į starfshįttum og forystu flokksins. Takist žaš ekki hljóta heišarlegir og réttsżnir hęgrimenn aš segja skiliš viš Sjįlfstęšisflokkinn. Ef hęgrimenn vilja lįta taka mark į sér er kannski ešlilegast aš žeir stofni nżtt stjórnmįlaafl. Öllum ętti aš vera ljóst aš žaš er gjörsamlega ósamrżmanlegt aš berjast fyrir betra žjóšfélagi en styšja um leiš spilltan og sišlausan stjórnmįlaflokk.

Greinin er eftir mig og Ólaf Kjaran Įrnason og birtist ķ Fréttablašinu ķ dag, 25. jśnķ 2010. 

Įskorun til rįšamanna žjóšarinnar

Ķ stefnulżsingu Samfylkingarinnar segir aš flokkurinn leggi ,,įherslu į aš Ķslendingar taki virkan žįtt ķ žvķ fjölžjóša- og alžjóšasamstarfi sem į hverjum tķma er lķklegast til žess aš stušla aš friši og öryggi jafnt ķ nįgrenni okkar og ķ heiminum öllum." Jafnframt stendur ķ stefnuskrį Vinstri gręnna aš langvarandi kśgun Ķsraela į Palestķnumönnum verši aš linna og aš Ķsland eigi aš ganga śr NATO. Ķ ljósi žess aš bįšir rķkisstjórnarflokkarnir kenna sig bersżnilega viš frišsamlega utanrķkisstefnu vil ég varpa fram tveimur kunnuglegum tillögum. 

1. Ķsland slķti tafarlaust stjórnmįlasambandinu viš Ķsrael. Ķ meira en 60 įr hafa ķsraelskir zķonistar framiš kerfisbundin fjöldamorš į Palestķnumönnum, hrakiš žį frį heimkynnum sķnum og kallaš yfir žį kśgun og volęši. Aušvitaš hafa Palestķnumenn ekki lįtiš žaš žegjandi yfir sig ganga en skęrulišar žeirra mega sķn lķtils frammi fyrir grķšarlegum hernašarmętti Ķsraela. Žrįtt fyrir aš brjóta alžjóšalög ę ofan ķ ę njóta Ķsraelar fjįrhagslegs og hernašarlegs stušnings bandarķskra stjórnvalda og jafnframt hafa Evrópužjóšir sżnt zķonistum forkastanlega linkind. Hingaš til hafa ķslenskir rįšamenn fordęmt įrįsir Ķsraela annan daginn en drukkiš kaffibolla meš žarlendum stjórnvöldum hinn daginn. Slķkt hįlfkįk er Ķslendingum ekki til sóma. Mešan ķsraelsk stjórnvöld hegša sér eins og villimenn ętti afstašan gagnvart Ķsrael ekki aš vera öšruvķsi en gagnvart rķkjum į borš viš Noršur-Kóreu. Meš žvķ aš slķta stjórnmįlasambandinu gętu Ķslendingar sżnt öšrum žjóšum gott fordęmi. Ef fleiri žjóšir settu Ķsraelum stólinn fyrir dyrnar vęri grķšarlegur žrżstingur settur į Ķsraela og vonandi stórt skref stigiš ķ įtt aš réttlęti og friši fyrir botni Mišjaršarhafs.

2. Ķslendingar segi sig śr Atlantshafsbandalaginu. Žótt bandarķski herinn sé farinn af landi brott mį ekki gleyma žvķ aš Ķsland tilheyrir enn hernašarbandalaginu NATO og ašildin kostar rķkissjóš rśmlega 87 milljónir króna į įri. Eftir fall Sovétrķkjanna hefur hlutverk NATO breyst; žaš hefur fęrt śt anga sķna, snišgengiš alžjóšasįttmįla og oršiš aš eins konar taglhnżtingi kapķtalķskrar heimsvaldastefnu. Bandalagiš er mešal annars fręgt fyrir aš rśsta skólum og sjśkrahśsum ķ Jśgóslavķu, ašstoša hernįmsöfl strķšsžjįšra landa, beita sér gegn kjarnorkuafvopnun og starfa nįiš meš Ķsraelsher. Jafnframt hefur herstjórn bandalagsins allt frį upphafi veriš ķ höndum bandarķskra herforingja og ętti žvķ aš liggja ķ augum uppi hverra hagsmunir sitja ķ fyrirrśmi. Ašild Ķslands aš NATO er smįnarblettur fyrir land og žjóš. Meš henni er žjóšin bendluš viš eyšileggingu, kśgun og fjöldamorš. 

Meš žvķ aš slķta stjórnmįlasambandinu viš Ķsrael og ganga śr Atlantshafsbandalaginu myndu Ķslendingar sżna vestręnni heimsvaldastefnu réttmęta vanžóknun og uppskera žakklęti kśgašra žjóša ķ heiminum. Ég skora į rįšamenn žjóšarinnar aš leggja sitt af mörkum ķ barįttunni fyrir betri heimi.

Grein birtist į vķsi.is 2. jśnķ 2010.

Ungum sjįlfstęšismönnum svaraš

Ķ október sķšastlišnum gaf Samband ungra sjįlfstęšismanna śt mįlgagn sitt, 2. tölublaš Stefnis, žar sem ,,skelfilegasta vinstristjórn frį stofnun lżšveldisins” er tekin į beiniš og kapķtalisminn lofsunginn sem ,,frjįlsasta samfélag sem völ er į.” Bęklingur žessi er svo sneisafullur af lżšskrumi, hręsni og ruglumbulli aš ég sé mig knśinn til aš stinga nišur penna.

 

Į bls. 10 og 11 er sitjandi rķkisstjórn gagnrżnd haršlega til dęmis fyrir ógagnsęi, skattpķningu og žżlyndi gagnvart stóržjóšum og Alžjóšagjaldeyrissjóšnum. Ég er reyndar hjartanlega sammįla žessari gagnrżni, en žykir hśn žó hlįleg žar sem flestar įkśrurnar mętti allt eins veita žeirri rķkisstjórn sem įšur sat viš völd, rķkisstjórn Sjįlfstęšisflokks og Samfylkingar. Sjįlfstęšisflokkurinn sat ķ rķkisstjórn žegar stofnaš var til Icesave-skuldanna og lįnasamningur geršur viš hinn blóši drifna Alžjóšagjaldeyrissjóš. Og sś rķkisstjórn hękkaši lķka skatta og var ekkert gagnsęrri en rķkisstjórnin sem nś situr viš völd. Sjįlfstęšismönnum er aušvitaš velkomiš aš gagnrżna rķkisstjórnina, en hérna eru žeir augljóslega aš kasta steinum śr glerhśsi. 

 

Snśum okkur aš žvķ sem mestu mįli skiptir: hugmyndafręšinni sem bošuš er ķ bęklingnum, hinum hreinręktaša kapķtalisma eša frjįlshyggju. Žótt frjįlshyggja sé vingjarnlegt nafn į stjórnmįlastefnu er ekki allt sem sżnist. Hafa ber ķ huga aš til eru margar tegundir af frelsi og oft er eins manns frelsi annars helsi. Žaš į ekki sķst viš um hagkerfi kapķtalismans, žar sem framleišslutęki og aušlindir eru ķ einkaeigu og eigendur fyrirtękja keppast viš aš hįmarka gróša sinn. Gróšafķknin į žaš nefnilega til aš verša sišferšiskenndinni yfirsterkari, og žvķ hefur kapķtalisminn haft ķ för meš sér meiri frelsissviptingar, aršrįn og yfirgang en hęgt er aš ķmynda sér.

 
Meginrökvilla frjįlshyggjumanna er sś hugmynd aš frjįls markašur geri fólkiš frjįlst. Ķ kapķtalķsku hagkerfi hefur nefnilega aušurinn tilhneigingu til aš safnast į ę fęrri hendur. Aš lokum drottnar aušvaldsstétt sem ķ krafti eigna sinna getur svipt ašra frelsi sķnu; ekki endilega meš lķkamlegu ofbeldi heldur fyrst og fremst meš žvingunum og aršrįni (sbr. hegšun vestręnna stórfyrirtękja ķ žrišja heiminum). Žannig er frelsi frjįlshyggjumanna žversögn; frjįls og óheftur markašur dregur śr heildarfrelsi fólksins. 

 

Į 19. öld mįttu flestar Evrópužjóšir žola žjóšskipulag žar sem kapķtalistar höfšu mun frjįlsari hendur en nś, og žį hafši žorri Evrópubśa žaš bżsna skķtt; fjįržrśtnir aušvaldsherrar hįmušu ķ sig rjómatertur mešan verkalżšurinn lap daušann śr skel. Žaš er ęrin įstęša fyrir žvķ aš į seinni tķmum hafa Vesturlandabśar sett markašshagkerfinu žröngar skoršur og byggt upp velferšarkerfi samhliša žvķ; mannkynssagan sżnir okkur nefnilega aš misskipting aušs og aršrįn vinnuafls eykst eftir žvķ sem kapķtalismanum er gefinn lausari taumurinn. Žegar SUS-menn snśa baki viš velferšarhugsjóninni męlast žeir ķ raun til žess aš tķminn sé skrśfašur aftur į bak. Og hvaš er žaš annaš en afturhaldssemi?

 

Ķ bęklingnum er fullyrt aš kapķtalisminn bęti lķfskjör žjóšanna, en stašreyndin er sś aš oftast bętir hann ašeins lķfskjör einnar žjóšar į kostnaš annarrar. Įstandiš ķ heiminum sżnir žaš glöggt; į vesturhveli jaršar žjįst milljónir barna af offitu, en hinum megin į hnettinum deyr barn į žriggja sekśndna fresti vegna fįtęktar. Vķša hefur kapķtalisminn skiliš eftir sig svišna jörš, ekki sķst žar sem hugmyndir ķ anda SUS-bęklingsins hafa rišiš hśsum. Nś grunar mig aš ungu sjįlfstęšismennirnir séu dyggir ašdįendur frjįlshyggjupostulans Miltons Friedman, og žvķ er tilvališ aš rifja upp hvaša afleišingar žaš hafši fyrir Chile-bśa aš stķga spor ķ įtt aš hugmyndafręši hans. Žar voru rķkisstofnanir einkavęddar, lög um lįgmarkslaun afnumin og losaš um flęši fjįrmagnsins, en žetta olli žvķ aš atvinnuleysi rauk śr 4% upp ķ 22%, rauntekjur lękkušu um 40% og fjöldi fólks undir fįtęktarmörkum tvöfaldašist.* Svipašar harmsögur mį segja af ótal žjóšum sem fariš hafa aš rįšum frjįlshyggjumanna. Samt halda žeir įfram aš kyrja sama gamla sönginn, dansandi kringum gullkįlf markašarins. 

 

Ungir sjįlfstęšismenn hafa aušvitaš ķmugust į rķkisśtgjöldum og rķkisrekstri. Žeir viršast jafnvel ganga lengra ķ žeirri andśš en žorri flokksbręšra žeirra hefur gert undanfarna įratugi. Vissulega er gagnrżni SUS-manna į hóflaus rķkisśtgjöld og skattpķningu aš mörgu leyti réttmęt, en ķ vištölum og umfjöllunum bęklingsins kvešur viš öfgafyllri tón. Žar er dašraš viš hugmyndina um lįgmarksrķki sem gegnir ašeins žeim tilgangi aš vernda séreignarréttinn og vernda einstaklingana fyrir ofbeldi. Slķk hugmynd gengur ķ berhögg viš hugsjón velferšaržjóšfélagsins, svo ef SUS-menn eiga virkilega samleiš meš Ayn Rand, Ron Paul, Friedrich Hayek og Robert Murphy hljóta žeir aš vera hlynntir einkavęšingu heilbrigšis- og menntakerfisins. Afleišingar slķkrar einkavęšingar eru augljósar; žaš žarf ekki annaš en aš lķta til Bandarķkjanna žar sem  tugmilljónir manna skortir sjśkratryggingu og sjśkdómar koma heilu fjölskyldunum ķ žrot. Žaš sama gildir um einkavęšingu annarra velferšarstofnana; žęr laga sig aš lögmįlum markašarins og velferš almennings vķkur fyrir gróšafķkn fjįrmagnseigenda. Um leiš og SUS-menn fara hįfleygum oršum um frelsi einstaklingsins berjast žeir žannig gegn frelsi ótal žjóšfélagshópa til aš njóta lęknisašstošar og menntunar. Žeim er kannski alveg sama um ,,fįtęku aumingjana”, menn eins og t.d. Mozart og Jónas Hallgrķmsson. Hvaša rétt įttu žeir svosem į lęknisašstoš?

 

Į bls. 37-39 er tekiš vištal viš hagfręšinginn Robert Murphy žar sem hann er spuršur įlits į blöndušu hagkerfi. Hann svarar meš myndlķkingu į žessa leiš: ,,Į ég aš setja smį arsenik ķ glasiš žitt?” og tįknar žį arsenikiš augljóslega rķkisrekstur. Meš öšrum oršum: fulloršinn hįmenntašur mašur lķkir heilbrigšis- og skólakerfi okkar viš rottueitur. Dęmir slķkur mįlflutningur sig ekki sjįlfur? 


Įšur en ungir sjįlfstęšismenn bölsótast śt ķ hugmyndakerfi kommśnismans ęttu žeir aš lķta ķ eigin barm. Sjįlfir boša žeir hugmyndakerfi sem er įlķka glórulaust; hugmyndakerfi sem gengur śt į aš žröngva lögmįlum markašarins inn į nęr öll sviš mannlķfsins. Žaš óhugnanlega er aš SUS-menn eru engir bjįnar. Lķklega gera žeir sér fullkomlega grein fyrir afleišingum taumlauss kapķtalisma en kęra sig bara kollótta. Žvķ er algjört lķfsspursmįl aš stašiš sé į verši og hugmyndakerfi žeirra rifiš nišur hvenęr sem fęri gefst. Lįtum ekki glepjast af innantómu frošusnakki um frelsi. Spyrjum frekar: Hvers konar frelsi? Frelsi til hvers? Frelsi til aš ręna sparifé eldri borgara? Frelsi til aš breyta Ķslandi ķ stęrstu įlbręšslu ķ heimi? Persónulega kysi ég helst aš vera frjįls undan linnulausum įróšri frjįlshyggjumanna. Žvķ hugmyndafręši žeirra er byggš į sandi. 

 

 

* Palast, Greg. Tinker Bell, Pinochet and The Fairy Tale Miracle of Chile. Vefslóš: http://www.gregpalast.com/tinker-bell-pinochet-and-the-fairy-tale-miracle-of-chile-2/

 


Bśsįhaldabylting, og hvaš svo?

Ķ vetur stóšu Ķslendingar į tķmamótum. Śtrįsarfrjįlshyggjan hrundi eins og spilaborg og skuldum bankanna var skellt į ķslenskan almenning. Įšur voru ofurlaun kaupahéšna réttlętt meš hinni gķfurlegu įbyrgš sem žeir bįru en loks žegar sękja žurfti einhvern til įbyrgšar benti valdastéttin į fólkiš ķ landinu og žvašraši um aš allir hefšu tekiš žįtt ķ góšęrinu, ekki mętti leita aš sökudólgum og aš nś yršu allir aš standa saman.

Ķ eyrum okkar flestra hljómušu žessi orš spaugilega. Hvernig gat žaš višgengist ķ samfélagi heilbrigšra aš nokkrum įhęttukapķtalistum yrši leyft aš hengja nķšžungan skuldaklafa į heršar heilu kynslóšunum? Mįnušir lišu og reiši landsmanna magnašist mešan fólkiš sem siglt hafši žjóšarskśtunni ķ strand sat nęr ašgeršalaust viš stżriš. Žegar rķkisstjórnin kynnti sķnar glórulausu „björgunarašgeršir” og réšst į velferšarkerfiš var męlirinn fullur. Alda pólitķskrar vakningar fór um ķslenskt samfélag; almenningur tók aš upplifa įstandiš žannig aš valdastéttin hefši, meš lögregluna sér til verndar, sagt žjóšinni strķš į hendur. Og ķ sjįlfsvörn fylkti alžżšan liši žangaš sem žjóšnķšingarnir hżršust og linnti ekki lįtum fyrr en žeir höfšu hrökklast frį völdum.

Fjölmišlarisarnir minntust aš sjįlfsögšu ašeins į stjórnarslit, en ķ sannleika sagt var hér um óvenjulegri višburš aš ręša, nokkuš sem ekki hefur įtt sér staš sķšan Jörundur hundadagakonungur var og hét. Į Ķslandi var einfaldlega gerš stjórnarbylting; meš beinum ašgeršum og borgaralegri óhlżšni hręddi almenningur vanhęfa rķkisstjórn frį völdum. Ég tek ofan fyrir öllum žeim sem gįfu sér tķma til aš standa hnarreistir į Austurvelli svo vikum skipti. Og ekki sķšur žakka ég žvķ fólki sem gekk lengra en aš hśka meš mótmęlaspjöld, til dęmis žeim sem rufu vinnufriš stjórnvalda, stöšvušu žingsetningu og stóšu fyrir inngangi rįšherrabśstašarins. Megi ašgeršir vetrarins blįsa kśgušum žjóšum kjark ķ brjóst.

En barįttunni er ekki lokiš. Bśsįhaldabyltingin var einungis įfangasigur, žvķ rętur misréttisins liggja ķ innsta ešli flokksręšisins og markašshagkerfisins. Žótt śtlit sé fyrir aš nś renni ķ hlaš tķmar sósķaldemókratisma mį gagnrżniseldurinn sem blossaši upp ķ kjölfar kreppunnar alls ekki slokkna. Til aš mynda er full įstęša til aš vera į varšbergi gagnvart žeim alžjóšastofnunum sem nś er mest rętt um.

Alžjóšagjaldeyrissjóšurinn er engin góšgeršarstofnun; hann er fręgur fyrir aš veita žjóšum lįn į okurvöxtum en skuldbinda žęr jafnframt til aš brjóta nišur heilbrigšis- og skólakerfin sķn og selja aušlindir erlendum fjįrmagnseigendum į brunaśtsölu. Žaš eru ekki nema tķu įr sķšan fulltrśar Alžjóšagjaldeyrissjóšsins neyddu stjórnvöld ķ Bólivķu til aš einkavęša vatnslindir ķ Cochabamba, sem olli žvķ aš vatnsverš rauk upp śr öllu valdi og grķšarlegur fjöldi fólks dó śr žorsta. Žaš er hępiš aš kalla slķkar ašgeršir mistök, hér viršist einfaldlega vera um skipulagša glępastarfsemi aš ręša. Žótt viš Ķslendingar, sem flotiš höfum į fyrsta farrżmi hnattvęšingarinnar sķšustu įr, fįum hugsanlega sérsamning viš Alžjóšagjaldeyrissjóšinn er žaš smįnarblettur fyrir žjóšina aš žiggja hjįlp frį stofnun sem murkar lķfiš śr fólki hinum megin į hnettinum.

Um Evrópusambandiš sżnist sitt hverjum en aš undanförnu hefur fjöldi Ķslendinga hampaš žvķ sem einhvers konar töfralausn og žį lagt įherslu į aš krónan sé ónżtur gjaldmišill og upptaka evrunnar yrši žjóšinni farsęlli. En stundum viršist gleymast hvķlķkt herjansbįkn Evrópusambandiš er, og ķ umręšunni er mikilvęgt aš haft sé ķ huga hvort landbśnaši, sjįvarśtvegi og jafnvel fullveldi Ķslands stafi ekki tölvuverš hętta af žessu sambandi.

En mikilvęgustu spurningarnar sem Ķslendingar standa nś frammi fyrir eru mun vķštękari og snerta grunngildi samfélagsins. Nś žykist ég viss um aš žorri landsmanna hefur įttaš sig į mikilvęgi žess aš bśa ķ velferšaržjóšfélagi, žar sem žarfir fólksins eru teknar fram yfir gręšgi fjįrmagnseigenda. En žį vakna żmsar spurningar: Hvernig ber aš skipuleggja velferšarrķkiš? Hvaš eigum viš aš gera viš žetta blessaša aušvaldskerfi? Viljum viš hemja žaš og beisla, eša jafnvel afnema žaš? Og hvaš į žį aš koma ķ stašinn? Žessum spurningum og mörgum öšrum stendur kynslóš okkar frammi fyrir. Og framtķš žjóšarinnar veltur į žvķ hvort viš svörum žeim skynsamlega ešur ei.

Af atburšum vetrarins mį draga mikinn lęrdóm. Hrun bankanna og žjóšnżting skuldanna afhjśpaši fallvaltleika og óréttlęti kapķtalismans. Og bśsįhaldabyltingin kveikti von ķ brjóstum okkar. Fyrst viš Ķslendingar gįtum hjįlpast aš viš aš koma vanhęfri rķkisstjórn frį völdum, getum viš žį ekki lķka hjįlpast aš viš aš skapa réttlįtara žjóšskipulag? Žjóšskipulag laust viš markašsdżrkun, kaupęši, strķšsglępastušning og nįttśruspjöll?


Nżfrjįlshyggja og Nietzsche

Nżlega lagši ég lokahönd į tvęr ritgeršir. Sś fyrri ber heitiš Hugleišingar um bókina Handan góšs og ills eftir Friedrich Nietzsche. Žar reyndi ég aš śtskżra flestar veigamestu hugmyndir heimspekingsins į hnitmišašan og skiljanlegan hįtt. Žessa grein mį nįlgast į vefslóšinni http://johann.snabbi.com/nietzsche

Hin ritgeršin, Nżfrjįlshyggjan, fjallar um žęr hörmungar er taumlaus alžjóšakapķtalismi leišir yfir heiminn. Hana mį finna į http://johann.snabbi.com/nyfrjalshyggja

Ég vona aš ritgeršir žessar verši einhverjum til gagns og gamans og stušli jafnframt aš nišurrifi lķffjandsamlegra hugmyndakerfa!  


Nęsta sķša »

Innskrįning

Ath. Vinsamlegast kveikiš į Javascript til aš hefja innskrįningu.

Hafšu samband